Tussen de Beneden-Nete en Mechelen-Noord bevindt zich Walem, een klein gehucht met een bijzondere historische waarde binnen de Antwerpse fortengeschiedenis. Bijna geen enkel ander fort draagt zulke zichtbare sporen van de ongelijke strijd tussen het Duitse en Belgische leger in september 1914 als het Fort van Walem. Vandaag heerst er een sterk dorpsgevoel in Walem.
De dorpelingen omschrijven de plek ook weleens als een soort van levensgrote kinderboerderij. Tijdens een wandeling kom je er immers verschillende dieren tegen, waaronder schapen, ezels, konijnen, eekhoorns en verschillende vogelsoorten. Walem is de ideale plek voor een kort uitstapje, al dan niet in combinatie met haar omliggende troeven.
Ontdek Walem met onze fietsbrochure!
Niet te missen
1. Fort van Walem
Het domein rond het Fort van Walem springt meteen in het oog als je Walem doorkruist. Het fort kwam tijdens de Eerste Wereldoorlog in het brandpunt van de oorlog te liggen. Bijna geen enkel ander fort draagt zulke zichtbare sporen van de ongelijke strijd tussen het Duitse en Belgische leger in september 1914. Ook de natuur in het gebied is bijzonder. Door de rust die het domein biedt, is het een belangrijk toevluchtsoord voor heel wat zeldzame dieren. Dankzij de verschillende soorten overwinterende vleermuizen is het fort zelfs Europees beschermd.
Het fort is beperkt tot niet toegankelijk voor rolstoelgebruikers. Voor meer informatie omtrent toegankelijkheid, neem contact op met de locatie. Meer informatie vind je hier.
2. Domein Roosendael
Het monumentale poortgebouw en het koetshuis herinneren nog aan de cisterciënzerinnen-abdij uit de 13de eeuw, maar tegenwoordig is Roosendael vooral een plek van ontspanning, cultuur en recreatie. Zo kan je hier blijven overnachten. Bovendien staat Roosendael bekend als prachtig natuurreservaat bij de Nete. Ontdek er zeldzame vogels en planten tijdens een fiets- of wandeltocht.
Het domein is gedeeltelijk rolstoeltoegankelijk. Voor meer informatie omtrent toegankelijkheid, neem contact op met de locatie.
T +32 15 29 41 30
E info@roosendael.be
W https://www.roosendael.be
3. Watertoren
De bewoners van Walem ijlen niet als ze over een ufo spreken. Deze watertoren met een schotel als een paddenstoel heeft iets buitenaards. In Mechelen-Zuid vind je ook een watertoren, die met een hoogte van maar liefst 143 meter de op twee na grootste ter wereld is. De toren van Walem fungeert, in samenwerking met die van Mechelen-Zuid, als watertoren, maar ook als zendmast voor verschillende radiostations en als gsm-mast.
Geschiedenis
Walem is voor velen gekend om de paddenstoelachtige watertoren, terwijl anderen de plek kennen vanwege de waterskiclub of de visvijver. Maar de Mechelse deelgemeente heeft en kent ook een zeer rijke geschiedenis. Op het einde van 12de eeuw duikt Walem voor het eerst op in geschreven bronnen.
De naam Walem wijst op bewoning van de Frankische landname tussen de 5de en de 8ste eeuw en zou in oorsprong dus ontleed kunnen zijn aan de toenmalige familie Whaelem die in wat toen Whaelem was verschillende eigendommen bezat. Later veranderde de naam van de gemeente in Walem.
Walem was ooit groot en belangrijk. In de late middeleeuwen maakten de Walemnaars gedurende een korte periode zelfs gebruik van hun eigen munt. Bovendien maakte Walem geen deel uit van de heerlijkheid Mechelen, in tegenstelling tot enkele andere Mechelse deelgemeenten. Walem was ooit in eigendom van de Berthouders, heren van het Land Mechelen. In de 13de eeuw was Walem erkend als gemeente met een eigen schependom. 200 jaar nadien telde het grondgebied meer dan 2.000 inwoners. Walem werd later echter geteisterd door een verschrikkelijke brand, geplunderd en verwoest. Vele woningen verdwenen tijdens deze periode.
De ligging langs de Nete en Dijle zorgde de volgende jaren toch voor welvaart door passage en handel. De abdij van Roosendael had eveneens een versterkende invloed op het dorp. Daarnaast kende Walem in de 14de en 15de eeuw een bloeiende textielindustrie.
Een donkere bladzijde uit de geschiedenis van Walem is de Eerste Wereldoorlog. In september 1914 verstevigden de Duitsers hun greep op Mechelen en het platteland errond. Tegen het einde van die maand waren enkel de noordelijke delen van Mechelen, waaronder Walem, nog in Belgische handen. De Duitsers gaven echter niet op en sloegen slag op het fort van Walem. Bijna geen enkel ander fort draagt zulke zichtbare sporen van de ongelijke strijd tussen het Duitse en Belgische leger in september 1914.
Ook het water is een grote vijand van Walem geweest. Een specifieke gebeurtenis staat nog op enkele bewoners hun geheugen gebrandmerkt: de grote overstromingen en wilde stormnacht van 1976, de Dijlebreuk. Vee werd losgelaten, tractors verschoven door de sterke stroming en het water was verschrikkelijk koud. Walem werd volledig van de kaart geveegd. Slechts drie gebouwen stonden nog recht, namelijk de kerk, het klooster en één huis.
Over water gesproken, de Walembrug is ook belangrijk geweest in de Walemse geschiedenis. Hier is aan gevochten geweest tijdens de onafhankelijkheidsoorlog van België tegen de Nederlandse koning Willem I. De brug was één van de weinige oversteekplaatsen van de Nete en maakt deel uit van de oude verbinding Mechelen-Antwerpen. Het hoeft dan ook niet te verwonderen dat er doorheen de eeuwen meermaals slag om geleverd is.
Kortom, Walem heeft heel wat meegemaakt en doorstaan, maar nu kunnen de inwoners genieten van de rust en positieve verhalen neerschrijven.
Bronnen: dorpsbewoners - heemkundewalem.be - stadsarchief.mechelen.be
Architectuur en erfgoed
Kasteel van Battenbroek
Vlaanderen telt ongeveer 400 historische kastelen. Eén daarvan bevindt zich in Walem, namelijk het kasteel van Battenbroek. Vroeger vormde de beheersing van de rivieren Nete en Dijle een versterking op de landweg. Volgens literaire bronnen zou het Romeins legerkamp mogelijk één van de vier burchten (naast Nekkerspoel, Rumst en Ruisbroek) van de Berthouts, een oud riddergeslacht, geworden zijn in de 13de eeuw. Het omgracht domein met 13de- of 14de-eeuws poortgebouw en het kasteel liggen op een lage heuvel ten noorden aan de Grote Vijver.
Je kan de kettinggaten van de vroegere ophaalbrug nog zeer duidelijk zien. Het bepleisterd en beschilderd classicistisch landhuis met peristilium en neogotische kapel werden herhaaldelijk vernieuwd in het verleden. Het landhuis met kapel stamt uit het begin van de 20ste eeuw. De aanpassingen zouden gebeurd zijn naar ontwerp van E. Welch, met gerecupereerd materiaal van de Wereldtentoonstelling van 1958. Ten noordwesten van het kasteel van Battenbroek vind je de Polderhoeve terug. Deze hoeve bestaat uit een woning met stal en ten westen een schuur uit de vroege 19de eeuw.
Parochiekerk Onze-Lieve-Vrouw van Bijstand
Op een boogscheut van het Fort van Walem bevindt zicht de opvallende Onze-Lieve-Vrouw van Bijstand, gelegen op een lichte verhevenheid, omgeven door een kerkhof. De neogotisch georiënteerde kerk van de vroege 20ste eeuw en de bewaarde gotische toren springen meteen in het zicht als je de Koning Albertstraat zou afgaan.
De parochiekerk is het eerste bedehuis van Walem, wellicht een dochterkerk van Mechelen, dat volgens archivalia ingewijd werd in 1203 door Jean de Béthune, bisschop van Kamerijk. De huidige toren zou, ondanks veelvuldige aanpassingen, tot deze periode opklimmen, hoewel andere historici hem in de 14de eeuw situeren. Het bedehuis werd meermaals geteisterd. Zo heeft het een brand doorstaan en enkele mensbewuste vernielingen. In de vroege 20ste eeuw vond er een volledige vernieuwing in neogotische stijl plaats. De kerk werd afgebroken in 1911, waarbij enkel toren, koor en transept overeind bleven. Een nieuwe inwijding ging door in 1912. Enkele herstellingen vonden nog plaats na de zware oorlogsschade van de Eerste Wereldoorlog.
In 1952 zorgde een hevige blikseminslag voor een uitbranding waarbij het oorspronkelijke mobilair volledig verloren ging. Een laatste heropbouw halverwege de 20ste eeuw, met uitzondering van de toren die behouden bleef, gebeurde naar ontwerp van J. Willems. In deze periode werden ook de torenmuren versterkt.
Domein Roosendael
Op de voormalige abdijsite van Roosendael, in de Netevallei, valt er heel wat te bezichtigen. Cisterciënzerzusters stichtten hier een abdij in de 13de eeuw en maar liefst vijf eeuwen lang bloeide het kloosterleven er. Van die middeleeuwse vestiging blijft vandaag bovengronds nauwelijks iets over, behalve enkele muurresten.
In 1797 werden de religieuzen voorgoed verdreven. De abdij werd verkocht en grotendeels gesloopt. Het domein evolueerde de volgende eeuwen tot een riant buitengoed met magnifiek landschapspark. Omstreeks 1840 kreeg het classicistische kasteeltje 'Château de Roosendael' een plekje op het domein. Tijdens de Eerste Wereldoorlog onderging het kasteel een hevige brand. De restanten bleven als ruïne bewaard.
Kempens Landschap vzw restaureerde reeds enkele gebouwen, waaronder het zogenaamde ‘Pesthuis’ nabij de Nete-oever. De naam 'Pesthuis' is wellicht gebaseerd op een misverstand. Het huisje stond op een afgelegen plek, waardoor men in de 20ste eeuw dacht dat het een infirmerie voor pestlijders was geweest. Een andere verklaring voor de naam is dat zich hier een bakkerij vestigde. Pistor betekent in het Latijn bakker. De omschrijving 'pistorij' komt elders inderdaad frequenter voor als synoniem voor bakkerij. Het wordt echter nergens bevestigd dat er zich daadwerkelijk een infirmerie of bakkerij huisde.
Bij een bezoek aan het domein zullen ook drie andere huisjes jouw aandacht niet ontgaan, namelijk het Koetshuis, Landhuis en Grachthuis. In deze drie huisjes kan je de nacht doorbrengen. Het Koetshuis werd gebouwd door een zekere abdis Agnes Haegens in de late 18de eeuw en is volledig gerestaureerd. Het Grachthuis is een volledig autonome zijvleugel van het Landhuis waar je kan verblijven met een groep tot acht personen. Het Koetshuis en Landhuis kunnen meer personen herbergen.
Bronnen: dorpsbewoners - www.knooppunter.com - www.roosendael.be/geschiedenis
Groen en blauw
Natuurgebied Battenbroek
Battenbroek is een natuurgebied van 25 hectare tussen de rivieren Nete en Dijle. Het gaat hier om een drassig gebied, zoals 'broek' reeds doet vermoeden. Eeuwenlang diende deze omgeving als een agrarisch poldergebied, tot in de 20ste eeuw de weiden, akkers en moerassige zones massaal beplant werden met populieren.
Dé blikvanger in het Battenbroek is de Spildoornvijver. Ooit was deze vijver een zandwinningsput, tot de E19 de vijver doormidden sneed. Vandaag is het een fijne rustplek voor picknickers, vissers en diverse vogels. Vogels zoals de fuut en de ijsvogel broeden rijkelijk rond de Spildoornvijver. Bovendien gebruiken verschillende vissoorten de ondiepe poelen en sloten die verbonden zijn met de vijver als stek om te rusten of zich voort te planten.
Je kan regelmatig aansluiten bij geleide wandelingen van Natuurpunt, of het gebied op eigen houtje verkennen via het wandelpad. Dat loopt langs een deel van de vijver, die je kan onderverdelen in twee delen. Aan de kleine vijver geniet je voornamelijk van de stilte en de groene omgeving. De grote vijver is toegankelijk voor heel wat avontuurlijke watersporten.
Sigmaplan Grote vijver Noord en Zuid
Ter bescherming van wateroverlast voor de inwoners van het rivierenland rond Mechelen en Willebroek, zal ook de Grote vijver in Battenbroek dienen als overstromingsgebied. Op termijn zullen hier zoetwaterslikken en -schorren ontstaan, net zoals in het Zennegat. Het project zal vervolgens heel wat prachtige fauna en flora tot stand brengen en een geslaagd ecologisch herstel betekenen voor de omgeving. Het noordelijke deel van de vijver zal enkele keren per jaar overstromen, terwijl het zuidelijke deel enkel in extreme omstandigheden benut zal worden.
Beschermd landschap Roosendael
Aan het domein Roosendael vind je een prachtig natuurreservaat van ongeveer 17 hectare groot terug langs de Nete. Hier kan je hier tijdens een fiets- of wandeltocht vogels spotten en zeldzame planten, zoals de stinsenplant. Bij vriesweer en sneeuw trekken de Walemnaars erop uit om het gezin en vrienden te schaatsen en te sleeën in de omgeving.
Blauwe bruggen: drie rivierenland
In het zuiden van de provincie Antwerpen vloeien drie rivieren samen, namelijk de Nete, de Dijle en de Rupel. De omliggende buurten vormen samen een gebied dat het Drie Rivierenland heet. Vroeger was het een grote moeite om de oevers over te kunnen steken en waren mensen dus zeer lang onderweg. In 2002 werden de indrukwekkende Netebrug en Dijlebrug over de waterlopen geplaatst. In de volksmond worden deze de Blauwe Bruggen genoemd. Momenteel maken heel wat wandelaars en fietsers een tocht langs de dijken en is deze oversteekplaats voor velen de plek voor een korte pitstop. Vanop de fietsbruggen, aan het punt waar Dijle en Nete samenvloeien om zo de Rupel te vormen, heb je een zeer mooi zicht op de oogverblindende omgeving.
Bronnen: dorpsbewoners - www.mechelen.be - www.roosendael.be - www.routeyou.com - sigmaplan.be - www.flickr.com
Bereikbaarheid
Met de fiets
In Mechelen kan je op verschillende plaatsen fietsen huren. Je kan best altijd op voorhand even informeren of er fietsen beschikbaar zijn. Een fiets huren kost ongeveer € 10 per dag, maar de prijs varieert sterk per leverancier. Aan het Mechelse station staan bovendien Blue-bikes voor je klaar, handige fietsen die je als abonnee gemakkelijk kan huren. Zo ben je in no time op je bestemming!
Op tocht met de fiets en in panne gevallen onderweg? Geen nood! In Mechelen vind je verschillende locaties om je fiets te laten herstellen.
Openbaar vervoer
Met de bus
De Lijn beheert streek -en stadsbussen. De streeklijnen rijden ongeveer een keer per uur, de stadslijnen meestal om de vijftien minuten. In het weekend en tijdens schoolvakanties rijden er minder bussen.
Per taxi
Aan het station van Mechelen vind je een of meerdere taxi's op de vaste staanplaatsen vlakbij de stationsuitgang op het Koning Albertplein. Ook op andere plaatsen in de stad vind je vaste parkeerplaatsen voor taxi's, maar deze zijn niet altijd ingenomen. In dat geval bel je best een van de Mechelse taximaatschappijen om een taxi te reserveren. Meer informatie over de Mechelse taximaatschappijen vind je hier terug.
Met de auto
Autoverhuur
Beschik je niet over een eigen wagen, maar zou je er graag een huren? Ontdek de verschillende aanbieders in Mechelen.
Parkeren
Op weg met de auto naar Walem? Laat je wagen achter aan het station Sint-Katelijne-Waver wat ongeveer 3 km verwijderd is van het dorpshart Walem. De afstand tot het dorp kan je overbruggen met de fiets, te voet, of met een bus nabij het station Sint-Katelijne-Waver. Liever dichterbij parkeren? Ook op deze plaatsen kan je met wat geluk je auto achterlaten: parking Sint-Michielskasteel SKW, parking Domein Roosendael, nabij het fort van Walem en de Spildoornvijver.
Delen
