Ten westen van Mechelen strekt zich het Hombeeks Plateau uit over de deelgemeenten Hombeek, Leest en Heffen. De Zenne kronkelt er door het groene landschap dat de perfecte uitvalsbasis vormt om de groenblauwe omgeving van Mechelen te ontdekken.
De ligging aan het water speelde een belangrijke rol bij het ontstaan van de Zennedorpen. De vruchtbare sliblaag die overbleef na iedere winterse overstroming zorgde ervoor dat de zomerse hooilanden reeds natuurlijk bemest werden. In het najaar dienden deze hooilanden als veeweiden. Vandaag de dag zie je ook nog het vee grazen langs de oevers van de Zenne. De hoger gelegen akkers kennen een lemige zandbodem waardoor het water en voedingsstoffen langer worden vastgehouden. Deze bodemsamenstelling is ideaal om vollegrondsgroenten te telen, dat waar Hombeek om gekend is in de landbouw.
Strek je benen, relax en geniet van al de rust die over het Hombeeks Plateau neerdaalt.
Niet te missen
1. Eglegemvijver
De Eglegemvijver, of ‘de put van Hombeek’ zoals we hier zeggen, is een waterplas die ontstond bij de aanleg van de E19 en is sindsdien uitgegroeid tot een natuurgebied van 43 hectare. Dit is een belangrijke rustplaats voor vogels, waar verder een familie bevers woont. In de zomer zitten vissers langs de kant en wordt de waterplas ingenomen door zeilers en windsurfers.
2. Oevers van de Zenne
In Hombeek kan je prachtig wandelen op de Zennedijk. De Zenne is een getijden gebonden zoetwaterrivier zoals de Nete, Rupel en Dijle. Tweedaags staat deze rivier onder invloed van eb en vloed. Deze getijdenwerking zorgt voor een aparte en uiterst zeldzame biotoop: zoetwaterslikken en -schorren, niet permanent onder water staande, luwe en daardoor slikrijke milieus. Bij laagtij zoeken eenden en steltlopers hun voedsel op de slikplaten, onbegroeide maar ecologisch waardevolle zones met bodemwiertjes in het slib of zand. In de rietlanden in het schor nestelen blauwborstjes, rietgorzen en kleine karekieten. In de wilgenvloedbossen treffen we tuinfluiters en zanglijsters aan.
3. Sint-Martinuskerk
De Sint-Martinuskerk is al eeuwenlang het kloppend hart van Hombeek. De oudste sporen van een kerk op deze plek gaan terug tot 1129. Een zegel van de pastoor van Hombeek uit 1307 met daarop Sint-Martinus te paard bewijst dat het gebouw toen al gewijd was aan deze heilige, in Mechelen beter bekend als Sinte-Mette.
Tijdens de godsdienstoorlogen in de 16de eeuw raakte de kerk zwaar beschadigd. De eeuwen daarna werd de kerk verder hersteld en uitgebreid, met als resultaat een unieke mix van romaanse, barokke en neogotische elementen.
Blikvangers zijn de imposante toren met zijn klokvormige spits, twee barokke zijaltaren en het prachtig bewaarde 18de-eeuwse orgel. Recent onderging de kerk een grondige restauratie, inclusief het dak en het kleurrijke glas-in-lood. Bij de werken werd zelfs een opmerkelijke vondst gedaan: menselijke resten uit de 15de tot 17de eeuw.
Sinds april 2025 straalt de kerk weer in volle glorie. Of je nu houdt van geschiedenis, architectuur of gewoon even wil genieten van een rustige plek: de omgeving rond de Sint-Martinuskerk is zeker een bezoek waard.
Gezellig vertoeven rond de kerk
Rond de charmante Sint-Martinuskerk nodigen het dorpsplein en het aangrenzende park je uit om te genieten van rust, groen en gezelligheid. Het autovrije plein is de ideale plek voor ontmoetingen, evenementen, een speelmoment met de kinderen of gewoon om even op adem te komen.
Achter het dorpsplein ontdek je een sfeervol park, opgebouwd uit verschillende tuinzones en verbonden door wandelpaden, bloemenweides en een boomgaard. De Leibeek werd opnieuw opengelegd en vormt een natuurlijke waterbuffer én rustplek, met zittreden en speelse zwerfkeien langs de oever.
De groene inrichting – met vaste planten, siergrassen en fruitbomen – zorgt voor een hedendaagse, landelijke charme. Of je nu wandelt, fietst, speelt of ontspant: het dorpsplein en park van Hombeek zijn een fijne bestemming voor jong en oud.
Je passeert deze locatie via de wandelroutes Rondje Mechelen - Hombeeks Plateau en Rondje Hombeek.
De Sint-Martinuskerk heeft geen openingsuren. De kerk is enkel toegankelijk tijdens vieringen. Toegang tot de kerk is gratis.
Geschiedenis
De naam Hombeek maakt zijn intrede pas in 1129 in een oorkonde over de altaarrechten van bisschop Burchard van Kamerrijk. De oudste schrijfwijzen verschillen sterk van elkaar. Zo wordt er in 1220 de naam Hoenechbeke gebruikt. We vermoeden echter dat Hombeek deels afkomstig is van de persoonsnaam Huno en volledig wel eens ‘de woonplaats van Huno bij de beek’ zou kunnen betekenen. Een andere verklaring zou zijn dat Hombeek ‘bruine beek’ betekent.
Heel wat plaatsnamen in het landelijke Hombeek eindigen op -em, wat wilt zeggen dat er ook hier duidelijk een Frankische vestiging geweest is. Mensen gingen zich vestigen daar waar de omstandigheden gunstig waren, aan het water. Net zoals andere Mechelse dorpen, profiteerden ze dus van de aanwezigheid van de rivier, de Zenne, als aanvoerweg. Ze woonden op de Honebeek, een verheven stuk landschap nabij de waterloop waar ze veilig gesteld waren van overstromingen. Enkele historische vondsten aan de Zennebedding wijzen erop dat sedert de prehistorie mensen hier geleefd hebben.
Een paar weken voor de wapenstilstand van de Eerste Wereldoorlog werd er een militair vliegveld aangelegd in het Middenveld, wat nu te bepalen is als het gebied tussen de Bankstraat, Zemstseweg, Houtestraat en Kattestraat. De aanleg van het veld gebeurde op bevel van de Duitse overheid waarna het zou moeten dienen als basis van de Junkers D1. Het vliegveld ondervond al snel heel wat plunderingen, vlak nadat de Duiters hun vertrek in gang zetten. Sporen zijn er niet meer te zien, maar enkele Hombekenaars bewaren nog steeds souvenirs, zoals schroeven of een tentzeil.
Gedurende eeuwen kende Hombeek een ongetemd landschap bestaande uit bos, heide en moeras. In de 12de eeuw splitste het gebied zich voor een lange tijd op in twee delen, namelijk Neerhombeek en Ophombeek. Ophombeek behield voor een lange tijd haar verwilderde uitzicht, terwijl Neerhombeek doorgroeide tot de grootste nederzetting, dankzij haar ligging aan de meest vruchtbare grond.
Neerhombeek had een eigen heer en schepenbank tot het in 1308 deel werd van de Heerlijkheid Mechelen. Ophombeek bleef deel van het hertogdom Brabant. Het grondgebied van Ophombeek strekte zich uit over de westelijke delen van de huidige dorpen Hombeek, Heffen en Leest. Op het einde van de 16de eeuw was koning Filips II als hertog van Brabant de heer van Ophombeek. Uit geldnood verpandde hij de heerlijkheid aan een adellijke familie. In de 17de eeuw werd Ophombeek verheven tot burggraafschap en werd het eigendom van de familie Locquet. Pas vanaf 1796 werden de twee Hombeekse delen door de Fransen samengevoegd tot een gemeente, het huidige Hombeek.
Toen de spoorlijn Mechelen-Dendermonde (1836) Hombeek in twee delen sneed, bleef voornamelijk het westelijk deel over als scheiding tussen Hombeek en Mechelen. De bedding van de Zenne werd op het einde van de 19de eeuw grotendeels verlegd door saneringswerken. Bijgevolg lag de grens met Mechelen afwisselend links en rechts van de huidige rivierenloop. De huidige dorpskern ligt in het oosten, ten noorden van de spoorlijn. Op het einde van de 20ste eeuw werd Hombeek, net zoals de andere Mechelse dorpen, opgenomen in de fusiegemeente Mechelen. Momenteel vind je nog talrijke landerijen met verspreide kleine hoeven terug, daterende uit de 19de en 20ste eeuw.
Bronnen: dorpsbewoners - stadsarchief.mechelen.be - inventaris.onroerenderfgoed.be
Architectuur en erfgoed
Kasteel Expoel
In de Expoelstraat vind je het prachtige kasteel Expoel met kenmerken uit de 13de eeuw. Het huidige kasteel dateert grotendeels uit de 18de eeuw, wegens een verbouwing kort voor 1717. Dit kasteel dankt zijn naam aan Jan de Axpole, de man van de eerst gekende eigenares, Catharina Raduwaerts. De mythe heeft zich verspreid dat de oorsprong van de naam ook wel te maken heeft met een boze geest of heks die er in een poel huisde.
Sinds 1700 was het kasteel het zomerverblijf van Balthazar IV Moretus, erfgenaam van de drukkerij en uitgeverij Plantijn in Antwerpen en grootaalmoezenier van Antwerpen. Na zijn dood werd het kasteel verkocht aan familie de Meester de Ravestein. De geschiedenis van het domein Expoel hangt bijgevolg nauw samen met die van het domein van de familie Ravestein in Boortmeerbeek, een van de andere versterkingen langs de Dijle in Mechelen.
In het zuiden is het domein Expoel voorzien van een omhaagd Engels park met grotendeels bewaarde omgrachting. Een begaafd plantkundige toverde indertijd de oorspronkelijk Franse tuin om tot een Engels park met onnoemlijk veel boomsoorten, golvende terreinen, grote vijvers en kronkelende weggetjes.
Kasteel Torekens
Gelegen nabij de grens met Zemst, vind je het Hof van Egelgem, in de volksmond ook kasteel De Torekens genoemd. De naam Torekens verkreeg het kasteel wellicht omdat het simpelweg voorzien was van een aantal torens. Het kasteel behoorde toe aan de vroegere heerlijkheid Egelgem. Het werd ooit bewoond door de Franse schrijver Victor Hugo (1802-1885). Momenteel zie je hier een landhuis met uitzicht van circa 1907.
Burgerhuis
Als je wandelt door de Diepestraat in Hombeek, dan zal een specifiek gebouw ongetwijfeld je aandacht opeisen. Het gebouw waarover we spreken, is het Burgerhuis. Het bevindt zich tussen enkele eenvoudige woningen en springt meteen in jouw blikveld, met haar puntgevel van drie traveeën en twee bouwlagen onder zadeldak. In de medaillon kan je zien van wanneer het Burgerhuis dateert, namelijk 1883. Een eenvoudige pracht kan je het wel noemen, vinden wij. Zou jij ook niet graag in dit Burgerhuis willen wonen?
Parochiekerk Sint-Martinus
De Sint-Martinuskerk is gewijd aan Sint-Maarten en heeft een nog gedeeltelijk 13de-eeuwse toren. Naast de kerk stond er sinds 1848 een graanmolen. In 1926 werd die molen getroffen door de bliksem. Tien jaar later volgde de afbraak.
Sint-Martinus (Hombeek) hoort bij de Emmaüsparochie. De gemeenschap van Sint-Martinus Hombeek betrekt het dorpsleven bij het kerkelijke gebeuren. Dit gebeurt op feestelijke wijze tijdens de vieringen van Kerstmis en Pasen. De geloofsgemeenschap heeft een nieuwe stek gevonden in het duurzame Dorpshuis Leliëndaal, nabij het vernieuwde dorpsplein.
Hoeves
Breng je een bezoek aan Hombeek, dan kom je gegarandeerd een van de vele hoeves tegen. Sommigen bestaan sedert de vroege 19de eeuw, anderen reeds sinds de 18de eeuw. Je vindt er enkele hoeves met zadeldak en eenvoudige opbouw, maar evengoed L-vormige complexen en hoeves met wel zeven traveeën. Passeer zeker eens bij de Hoeve van Livinus en de Hoeve Hof ter Heyde.
Kapelletjes
Niet enkel Leest is gekend om haar vele kapelletjes, maar ook in Hombeek kan je er enkele tussen de straten bespeuren. Op de hoek met de Spoorwegstraat kan je een neogotische kapel uit de tweede helft van de 19de eeuw bewonderen. Met haar spitsbogen en punten dak, herken je instant de neogotische stijl. De Hombekenaren nodigen je uit om zelf eens op zoek te gaan naar de drie andere kapelletjes.
Bronnen: dorpsbewoners - inventaris.onroerenderfgoed.be - blog.seniorennet.be - stadsarchief.mechelen.be - www.kerknet.be
Groen en blauw
Hombeeks plateau
Ten westen van Mechelen strekt zich het Hombeeks Plateau uit over de deelgemeenten Hombeek, Leest en Heffen. De Zenne kronkelt er door het groene landschap dat de perfecte uitvalsbasis vormt om de groenblauwe omgeving van Mechelen te ontdekken.
De ligging aan het water speelde een belangrijke rol bij het ontstaan van de Zennedorpen. De vruchtbare sliblaag die overbleef na iedere winterse overstroming zorgde ervoor dat de zomerse hooilanden reeds natuurlijk bemest werden. In het najaar dienden deze hooilanden als veeweiden. Vandaag de dag zie je ook nog het vee grazen langs de oevers van de Zenne. De hoger gelegen akkers kennen een lemige zandbodem waardoor het water en voedingsstoffen langer worden vastgehouden. Deze bodemsamenstelling is ideaal om vollegrondsgroenten te telen, dat waar Hombeek om gekend is in de landbouw.
Strek je benen, relax en geniet van al de rust die over het Hombeeks Plateau neerdaalt.
Eglegemvijver
Als ‘de put van Hombeek’, zo ken je Eglegemvijver misschien ook wel. De waterplas ontstond bij de aanleg van de E19 en is sindsdien uitgegroeid tot een natuurgebied van 43 hectare. Wandelaars en watersporters kunnen er hun hartje ophalen, en dat in goed gezelschap. De Eglegemvijver is immers een belangrijke rustplaats voor vogels. Onder meer de kuifeend, meerkoet en kokmeeuw genieten er van het water.
Momenteel woont er ook een familie bevers op de Eglegemvijver. Als je goed kijkt, zie je rondom de vijver heel wat knaagsporen en andere sporen van hun werk. Deze dieren zijn nogal schuw en worden niet graag verstoord. Daarom vraagt Agentschap Natuur en Bos, dat instaat voor het beheer van het domein, om de dieren en hun leefgebied zeker niet te verstoren.
Bronnen: dorpsbewoners - www.rlrl.be
Bereikbaarheid
Met de fiets
In Mechelen kan je op verschillende plaatsen fietsen huren. Je kan best altijd op voorhand even informeren of er fietsen beschikbaar zijn. Een fiets huren kost ongeveer € 10 per dag, maar de prijs varieert sterk per leverancier. Aan het Mechelse station staan bovendien Blue-bikes voor je klaar, handige fietsen die je als abonnee gemakkelijk kan huren. Zo ben je in no time op je bestemming!
Op tocht met de fiets en in panne gevallen onderweg? Geen nood! In Mechelen vind je verschillende locaties om je fiets te laten herstellen.
Openbaar vervoer
Met de bus
De Lijn beheert streek -en stadsbussen. De streeklijnen rijden ongeveer een keer per uur, de stadslijnen meestal om de vijftien minuten. In het weekend en tijdens schoolvakanties rijden er minder bussen.
Per taxi
Aan het station van Mechelen vind je een of meerdere taxi's op de vaste staanplaatsen vlakbij de stationsuitgang op het Koning Albertplein. Ook op andere plaatsen in de stad vind je vaste parkeerplaatsen voor taxi's, maar deze zijn niet altijd ingenomen. In dat geval bel je best een van de Mechelse taximaatschappijen om een taxi te reserveren. Meer informatie over de Mechelse taximaatschappijen vind je hier terug.
Met de auto
Autoverhuur
Beschik je niet over een eigen wagen, maar zou je er graag een huren? Ontdek de verschillende aanbieders in Mechelen.
Parkeren
Op weg met de auto naar Hombeek? Wij adviseren je jouw wagen achter te laten in het centrum Mechelen en de reis verder te zetten met een alternatief vervoersmiddel. Ontdek hier de parkings in Mechelen.
Delen
