Battel is een uithoek met de allures van een dorp in het noordwesten van Mechelen. Als je de Leuvense Vaart volgt richting ‘t Zennegat, daar waar de Zenne, het Kanaal Leuven-Dijle en de Dijle samenvloeien, passeer je het hart van het pittoreske Battel. Battel is een zeer apart stukje Mechelen dat eeuwenlang een groen en agrarisch karakter kende en waar dus voornamelijk boeren leefden en werkten.
Battel zou echter van karakter veranderen met de komst van adellijke families, waarvan de familie Empain de meest gekende was. Baron Eduard Empain verbouwde een kasteeltje waar vandaag enkel nog het koetshuis overblijft. Vandaag leeft de familie alleen nog verder in de straatnaam Baron Empainlaan, waar je door kan wandelen op weg naar het ‘t Zennegat, een poëtisch – typerend voor Battel – stukje rust.
Niet te missen
1. Den Battelaer
Den Battelaer is een oud overstromingsgebied dat zich situeert tussen de Zenne en het kanaal Leuven-Dijle. Door de geulen, slikken en schorren ontstaat er een zeldzame verzameling van planten en dieren, waaronder de blauwborst, krakeend, dotterbloemen en moeras-vergeet-me-nietjes. Het is er prachtig wandelen op de dijken waar je helemaal tot rust kan komen.
Toegankelijk voor kinderwagens en rolstoelen, uitgezonderd tijdens natte periodes in de winter.
2. Het Zennegat
Dit is zonder twijfel een van de feeëriekste plekken rond Mechelen. Het Zennegat is een schilderachtige plaats waar de Zenne en het Kanaal Leuven-Dijle samenvloeien in de Dijle, die verderop samen met de Nete uitmondt in de Rupel. Op het knooppunt van de rivieren staat een verzameling oude huizen. Van hieruit kan je toekijken hoe de verschillende waterwegen elkaar kruisen. Bovendien kan je via de aanwezige bruggen vlot alle dijken bereiken, met een prachtig uitzicht over natuurgebieden zoals Den Battelaer of de Oude Dijlearm.
Midden 2017 werd laatste hand gelegd aan het Sigmagebied Zennegat in Battel. Het Zennegat onderging tot vandaag een bijzondere transformatie. Het gebied waar de Zenne, het kanaal Leuven-Dijle en de Dijle in elkaar vloeien, werd ingericht als gecontroleerd overstromingsgebied met gereduceerd getij. Twee keer per dag stroomt er via sluizen water van de Dijle in en uit het gebied, op het natuurlijke ritme van eb en vloed. Dit proces zorgt ervoor dat waardevolle slikken en schorren ontstaan en de omgeving tegen wateroverlast beschermd wordt. Staat het water op de Dijle extreem hoog, dan stroomt de rivier over in het Zennegat. Door het getij na te bootsen, ontwikkelen slikken en schorren zich langzaamaan. De waardevolle getijdennatuur trekt heel wat zeldzame planten en dieren aan, zoals moeras- en rietvogels. Het Zennegat is dan ook een populaire plek om vogels te spotten. Vissen bereiken het gebied via de combisluis en vinden er een plek om te paaien of in alle rust op te groeien.
Toegankelijk voor kinderwagens en rolstoelen.
3. Pracht op en naast het water
Als je vanuit het kloppend hart van Battel langs het water wandelt, stoot je op talrijke historische schepen. De ene boot ademt al meer nostalgie uit dan andere, maar ieder exemplaar doet je ongetwijfeld mijmeren over zonnige zomeravonden aan het water.
De Zennegatvaart bevat verharde wegen en is toegankelijk voor rolstoelgebruikers. De wegen naast de Dijle te Battel zijn gedeeltelijk rolstoeltoegankelijk.
Geschiedenis
Bij de aanleg van het overstromingsgebied in 2010 kwamen sporen van Battel van wel 6000 jaar oud tevoorschijn. Dankzij de aanwezigheid van de Dijle, het hoog gelegen land en enkele belangrijke landwegen woonden hier dus al gauw heel wat mensen. De naam Battel duikt voor het eerst op in de 12de eeuw. Zo zou de naam volgens een legende afkomstig zijn van het Engelse woord battle of veldslag. De Heilige Lambertus zou hier immers ooit de Noormannen verslagen hebben. Een andere theorie verklaart dat de naam zou komen van ‘battelier’, wat veerman betekent.
In de 16de eeuw verrezen er in Battel verschillende schansen, militaire controle- en verdedigingsgebouwen. Het Hooghuis maakte vermoedelijk deel uit van een Spaanse schans. De schansen stonden dikwijls aan kruisingen van water- en landwegen. Hier moest tol betaald worden. Het Tolhuis van Battel is daar een mooi voorbeeld van. In het tweede kwart van de 18de eeuw zorgde de aanleg van het kanaal Mechelen-Leuven dat het grondgebied opgedeeld werd in twee stukken. Ter hoogte van de Battelse Bergen bouwde men twee sluizen en een brug. Oorspronkelijk was er geen sluis aan de brug in Battel.
Op het einde van de 18de eeuw werd de Jozefkapel afgebroken. Nu ook deze kapel verdween, moesten de Battelaars te voet naar de Mechelse Onze-Lieve-Vrouw-over-de-Dijlekerk om de misviering te kunnen bijwonen. De situatie resulteerde in een petitie voor een eigen parochie. De Battelaars kregen uiteindelijk hun zelfstandige parochiekerk Sint-Jozef en ook het nonnenklooster. Twee scholen, voor zowel jongens als meisjes, ontstonden. Battel zette meer en meer stappen qua evolutie. Verschillende belangrijke families, waaronder de familie Empain, trokken richting Battel. Eduard Empain kwam in het bezit van een groot gebied. In 1907 werd Empain baron en kende hij een positieve impact op de omgeving. Tijdens de Tweede Wereldoorlog vonden heel wat verzwakte kinderen een onderkomen in zijn kasteel aan de vaart. Het kasteel werd later afgebroken, waardoor de familie enkel nog verderleeft in de straatnaam Baron Empainlaan.
Wil je meer weten over de Battelse geschiedenis, dan raden wij een de Dialectwandeling te volgen, voor een totaalervaring. Een van de gidsen, die het Mechelse dialect beheerst, neemt je graag mee op een reis terug in de tijd. Ben je eerder een boekenwurm? Ontleen of koop het boek 'Battel opgehelderd' van Roger van Kerckhoven, en verdiep je volledig in de Battelse geschiedenis.
Bronnen: dorpsbewoners - www.mechelenblogt.be - mechelen.mapt.be - stadsarchief.mechelen.be
Architectuur en erfgoed
Kasteel Hof ter Linden
Aan de Hogeweg in Battel rust het neoclassicistische kasteel van de late 19de eeuw, gekend als Hof ter Linden. Enkele bronnen beweren echter dat het kasteel ouder is van kern, tot wel 200 jaar ouder. Het beboomd domein had vroeger een zeer grote lindeboom, waardoor het kasteel vooral gekend is om haar eerste benaming. Het is het enige Battelse kasteel dat stand wist te houden tot heden.
Binnenin het kasteel ontdek je de spectaculaire hal in neo-Lodewijk XVI-stijl met stucwerkplafond, Korinthische pilasters van imitatiemarmer, spiegelpanelen versierd met strikken en wanden beschilderd met landelijke taferelen. Op de tweede bouwlaag, aansluitend bij het terras bevindt zich een Chinese kamer met indrukwekkende polychrome plafond- en deurbeschilderingen.
Het domein wordt omgeven door ijzeren hekken, voorzien van twee inrijpoorten. Het domein reikt tot bij de Dijledijk tegenover de monding van de Vrouwvliet. Op de 10.000 vierkante meters aan ruimte bewonder je het neoclassicistische kasteel Hof ter Linden, het bijgebouw, enkele koetshuizen en voormalige paardenstallen. Gedurende een lange tijd woonde de familie d'Arripe op het goed, tot de Duitsers tijdens WOI het gebied bezetten. Nadien kende het diverse eigenaars vooraleer het bewoond werd door de Nederlandse zaadhandelaar Zwaan tijdens de jaren 1930 tot 1950.
Het verwaarloosde kasteel werd in de late 20ste eeuw opgeknapt en aan de uitgeverij Kluwer Opleidingen verhuurd. Begin 21ste eeuw werd het verkocht aan de familie Cloots-Bosteels.
Parochiekerk Sint-Jozef
De Sint-Jozefkerk in Battel vind je terug aan de Zennegatvaart, aan kruising van Battelse Bergen met Wolverbosstraat. Oorspronkelijk stond in Battel de Heilige Kruiskapel, één van de eerste parochiekernen van Mechelen. Deze werd echter tegen het einde van de 16de eeuw verwoest. In de vroege 17de eeuw kwam op deze plaats de Sint-Jozefskapel die jaren nadien door de Franse overheersing werd gesloopt. De huidige neoclassicistische hallenkerk dateert van de jaren 1864.
Op de laatste zondag van 2019 werd een laatste maal mis in de Sint-Jozefkerk gevierd. Nadien kreeg het gebouw een nieuwe invulling, als microbrouwerij van de Mechelse Brouwerij Het Anker, genaamd Batteliek. Je komt hier terecht op een wonderlijke plek waar alchemie en industrie verweven raakten. Laat je zintuigen prikkelen door de experimentele keuken en dranken, waarin nieuwe smaken proefondervindelijk ontstaan.
Hoeve Hooghuis
Aan het einde van de kronkelende Hogeweg in Battel, bij de Zennegatvaart schuilt er momenteel een L-vormig hoevecomplex. Het complex biedt ruimte aan een 16de-eeuws hooghuis, een dwarse langsschuur en een woonstalhuis als verbinding tussen beide. Het Hooghuis bestaande uit een zolder onder een zadeldak, twee verdiepingen inclusief gelijkvloers met gotische haard en een gewelfde kelder, diende wellicht als een van de schansen in het noorden van Mechelen. Vanaf de 18de eeuw werden de andere elementen op de hoeve geplaatst. In het begin van de 21ste eeuw werd de hoeve gerenoveerd en als woonhuis ingericht.
Tolhuis
Ter hoogte van de Tolhuisstraat, nabij de Dijle, zou een laat 16de-eeuwse oud militair verdedigingswerk van Mechelen staan, het Tolhuis. Hier werd volgens mondelinge overlevering tol geheven en betaald op goederen om de kruising tussen land- en waterwegen waar te maken. In de 17de eeuw kwam er een aanbouw ongeveer 200 jaar later een bijgebouw. Het is echter onduidelijk wat de exacte geschiedenis van dit gebouw is. In sommige publicaties spreekt men namelijk niet van een tolhuis, maar van een pachthoeve.
Bronnen: dorpsbewoners - mechelen.mapt.be - www.mechelenblogt.be - inventaris.onroerenderfgoed.be - stadsarchief.mechelen.be
Groen en blauw
Natuurreservaat Robbroek
Het Robbroek is slechts een fractie van de uitgestrekte vochtige natuurgebieden in het Mechelse. Het vroegere moeras wordt ontwaterd met sloten en dwarssloten, de Zenne werd grotendeels rechtgetrokken en de dijken zijn verhoogd. In de jaren 1950-1960 werd het Robbroek grotendeels ingeplant met populieren. Vanaf de jaren 1990 werden deze gekapt.
Het Robbroek kent een grote variatie aan moeras- en rietvogels (wilde eend, wintertaling, waterhoen, sprinkhaanrietzanger, blauwborst) en roofvogels (buizerd, sperwer). Ook allerlei andere dieren voelen zich hier thuis, zoals de groene en bruine kikker, pad, de kleine- en alpenwatersalamander, wezel en bunzing.
Op termijn wil het Agentschap voor Natuur en Bos hier een open moeraslandschap van maken, typisch voor een rivierdal. Begrazing met gallowayrunderen en konikpaarden houdt de verruiging van de graslanden en moerasvegetaties in de hand.
Thiebroekbos
Tussen de Zenne, kanaal Leuven-Dijle en de Gentsesteenweg, achter de voetbalvelden van SK Heffen, grenst het Thiebroekbos aan het erkende natuurreservaat Den Battelaer.
Het Thiebroek ontstond in de 20ste eeuw door het indijken en droogleggen van bepaalde vloeibeemden en hooiweiden. De gekapte populieren werden vervangen door gemengd loofhout. Stad Mechelen staat samen met het Vlaams agentschap voor Natuur en Bos in voor het beheer van het Thiebroekbos.
Bronnen: dorpsbewoners - www.natuurpunt.be - mechelen.mapt.be - sigmaplan.be - inventaris.onroerenderfgoed.be
Bereikbaarheid
Met de fiets
In Mechelen kan je op verschillende plaatsen fietsen huren. Je kan best altijd op voorhand even informeren of er fietsen beschikbaar zijn. Een fiets huren kost ongeveer € 10 per dag, maar de prijs varieert sterk per leverancier. Aan het Mechelse station staan bovendien Blue-bikes voor je klaar, handige fietsen die je als abonnee gemakkelijk kan huren. Zo ben je in no time op je bestemming!
Op tocht met de fiets en in panne gevallen onderweg? Geen nood! In Mechelen vind je verschillende locaties om je fiets te laten herstellen.
Openbaar vervoer
Met de bus
De Lijn beheert streek -en stadsbussen. De streeklijnen rijden ongeveer een keer per uur, de stadslijnen meestal om de vijftien minuten. In het weekend en tijdens schoolvakanties rijden er minder bussen.
Per taxi
Aan het station van Mechelen vind je een of meerdere taxi's op de vaste staanplaatsen vlakbij de stationsuitgang op het Koning Albertplein. Ook op andere plaatsen in de stad vind je vaste parkeerplaatsen voor taxi's, maar deze zijn niet altijd ingenomen. In dat geval bel je best een van de Mechelse taximaatschappijen om een taxi te reserveren. Meer informatie over de Mechelse taximaatschappijen vind je hier terug.
Met de auto
Autoverhuur
Beschik je niet over een eigen wagen, maar zou je er graag een huren? Ontdek de verschillende aanbieders in Mechelen.
Parkeren
Op weg met de auto naar Battel? Wij adviseren je jouw wagen achter te laten in het centrum Mechelen en de reis verder te zetten met een alternatief vervoersmiddel. Maak gerust gebruik van een Blue-Bike, als je geen fiets mee hebt, of het openbaar vervoer dat je op ongeveer 20 minuten tot in Battel brengt. Ontdek hier de parkings in Mechelen.
Delen
